Hakenkruis in het knoopsgat

Als Joseph Roth in 1923 op reportage is in Duitsland signaleert hij al hoe honger, ressentiment en antisemitisme de kiem leggen voor de opkomst van Adolf Hitler.


In de jaren daarop blijft hij reizen door het land maken. Zijn rake observaties leggen bloot hoe het nazisme zich nestelt in het dagelijks leven: van hakenkruisvlaggen in badplaatsen tot de verheerlijking van Hitler in de boekhandel, en zelfs kinderen die scanderen: ‘Weg met de Jodenrepubliek.’


Met een bijna angstaanjagende intuïtie doorziet Roth de aantrekkingskracht van het regime op een jonge generatie. Schrijvers en pers drukt hij op het hart: blijf niet en bagatelliseer het gevaar niet. In 1933 vlucht Roth zelf naar Parijs, terwijl in Duitsland zijn boeken worden verbrand. Zijn morele oproep, die hij voortzet in emigrantenbladen, klinkt schrikbarend actueel: ‘De symboliek is nooit zo goedkoop geweest als vandaag,’ schrijft hij enkele maanden voor zijn dood in mei 1939.